|
 Pesten en arbeidsgebonden stress in Europa
Pesten op het werk is een aanzienlijk probleem binnen de Europese Unie.
In Europa is het Europese Agentschap voor de Veiligheid en de Gezondheid op het Werk (OSHA) actief in het uitgeven van informatiebladen en ontwikkelen van beleid om arbeidsgebonden stress en enkele van de hoofdoorzaken die hieraan ten grondslag liggen, te helpen aanpakken. Het voorkomen van pesten is een van de doelstellingen in de mededeling van de Europese Commissie1 over de nieuwe strategie op het gebied van de gezondheid en veiligheid op het werk.
Er is een belangrijke relatie tussen arbeidsgebonden stress en pesten.
Zowel de betreffende werknemers als de organisaties betalen daarvoor een hoge prijs. Pesten moet bovendien worden beschouwd als een vorm van onethisch en onderdrukkend gedrag dat niet in de werkomgeving kan worden getolereerd.
Wat verstaan we onder pesten? Er bestaat geen eenduidige definitie van pesten die internationaal wordt aanvaard. Een mogelijke definitie is de volgende: Pesten op de werkplek is herhaald en onredelijk gedrag dat tegen een werknemer of groep werknemers is gericht en een risico oplevert voor de gezondheid en veiligheid.
De definitie uitgelegd: Hierbij staat "onredelijk gedrag" voor gedrag, dat naar het oordeel van een redelijk persoon, met inachtneming van alle omstandigheden, leidt tot vernedering, kleinering of bedreiging. De term "gedrag" omvat alle handelingen van individuen of van een groep. Ook bepaalde werksystemen kunnen worden aangewend als middel om te vernederen, kleineren of bedreigen. De term "risico voor de gezondheid en veiligheid omvat " risico’s voor de geestelijke of lichamelijke gezondheid van de betreffende werknemer”.
Pesten gaat vaak samen met machtsmisbruik of een verkeerde inzet van machtsmiddelen, waarbij het object van de pesterijen zichzelf niet afdoende kan verdedigen.
Wat zijn de oorzaken van pesten? Er kunnen twee vormen van pesten worden onderscheiden: 1) als gevolg van een uit de hand gelopen conflict tussen personen; 2) gevallen waarin het slachtoffer niet bij een conflict is betrokken, maar zich toevalligerwijze in een situatie bevindt waarin hij of zij blootstaat aan de agressie van de dader. Een voorbeeld van deze vorm van pesten zijn situaties waarin een werknemer tot zondebok wordt gemaakt.
Factoren die de kans op pesten vergroten zijn onder meer: • Een organisatiecultuur die pesten gedoogt of niet als probleem erkent • Een abrupte organisatorische verandering • Een onzekere betrekking • Een slechte verhouding tussen personeel en bedrijfsleiding, en ontevredenheid over de bedrijfsleiding • Een slechte verhouding tussen collega’s onderling • Extreem zware werkeisen • Een gebrekkig personeelsbeleid en een gebrek aan gemeenschappelijke waarden • Een algemeen verhoogd niveau van arbeidsgebonden stress • Rolconflicten
Verder kan pesten escaleren als gevolg van individuele en situationele factoren zoals discriminatie, intolerantie, persoonlijke problemen en het gebruik van drugs of alcohol.
Wat zijn de gevolgen? Voor de slachtoffers kunnen de gevolgen van pesten aanzienlijk zijn. Aangetoond is dat pesten kan leiden tot fysieke, geestelijke en psychosomatische problemen, zoals stress, depressie, afbrokkeling van de eigenwaarde, het zichzelf de schuld geven, fobieën, slaapstoornissen en problemen met de spijsvertering en aandoeningen aan het bewegingsapparaat. Ook lijden veel slachtoffers van pesten onder posttraumatische stress-stoornis, vergelijkbaar met symptomen die zich na andere traumatische gebeurtenissen voordoen, zoals rampen en aanrandingen. Deze symptomen kunnen zich tot jaren na de incidenten blijven voordoen. Andere mogelijke gevolgen zijn sociaal isolement, gezinsproblemen en financiële problemen vanwege absenteïsme of ontslag. Op organisatorisch niveau kunnen de kosten van pesten bestaan uit een verhoogd verzuim- en verlooppercentage en verminderde effectiviteit en productiviteit, niet alleen voor de slachtoffers van pesten maar ook voor collega’s die lijden onder het negatieve psychosociale klimaat op het werk. Ook de kosten in de vorm van een schadevergoeding wegens intimidatie kunnen hoog oplopen. Hoe kan pesten op het werk worden voorkomen? Het voorkomen van pesten is een cruciaal onderdeel in de verbetering van de kwaliteit van het werken het voorkomen van sociale uitsluiting. Het is van belang vroegtijdige maatregelen te treffen tegen een destructieve werkomgeving; werkgevers moeten dan ook niet wachten tot slachtoffers zich melden met een klacht. Soms kan het echter moeilijk zijn onderscheid te maken tussen pesten en interpersoonlijke conflicten. Een tweesporenstrategie kan daarbij wellicht de beste resultaten opleveren; daar zouden zowel specifieke inspanningen tegen pesten in moeten zijn vervat als verbeteringen in de psychosociale werkomgeving. Het succes van die strategie staat of valt bij de mate waarin de werknemers en hunvertegenwoordigers erbij worden betrokken. Algemene verbeteringen in de psychosociale werkomgeving:• geef iedere werknemer de keuze hoe hij of zij het werk wil uitvoeren;• verminder het percentage monotone en repeterende werkzaamheden;• verschaf meer informatie over de doelstellingen van het werk;• verbeter de stijl van het management; en• vermijd onduidelijke functie- en taakomschrijvingen. Ontwikkeling van een organisatiecultuur met normen en waarden die pesten helpen bestrijden: • Algemene bewustwording inzake de betekenis van pesten;• Onderzoek naar de omvang en aard van het probleem;• Uitstippeling van specifiek;• Doeltreffende verspreiding van de normen en waarden van de organisatie op alle niveaus van die organisatie, bijvoorbeeld via personeelshandboeken, informatiebijeenkomsten en nieuwsbrieven;• Alle werknemers zijn bekend met de normen en waarden van de organisatie en richten zich er ook naar;• Verbetering van de verantwoordelijkheden en bekwaamheden van het management bij het omgaan met conflicten en communicatie;• Aanstelling van een onafhankelijke contactpersoon voor werknemers; en• Bevordering van de betrokkenheid van werknemers en hun vertegenwoordigers bij de risicoinventarisatie en -evaluatie en het voorkomen van pesten.
Vaststellen van beleid met heldere richtsnoeren over positieve sociale interactie, onder meer inzake: • Ethisch engagement van werkgever en werknemers bij de bevordering van een omgeving waarin voor pesten geen ruimte is;• Aangeven welke handelingen aanvaardbaar zijn en welke handelingen onaanvaardbaar zijn;• Bekendmaken van de gevolgen die schending van de normen en waarden van de organisatie met zich meebrengt, alsmede van de daaraan gerelateerde sancties;• Aanduiden van de locatie waar en de wijze waarop slachtoffers hulp kunnen krijgen;• Bekend maken van de contactpersoon;• Inzet voor een omgeving waarin men een klacht kan indienen zonder represailles te hoeven vrezen;• Uitleg van de klachtenprocedure;• Benoemen welke rol de leidinggevende, toezichthouder, contactpersoon/collega-mentor, OR- vertegenwoordigers, contactpersoon/collega-mentor, OR- vertegenwoordigers, vakbonden etc. hierin hebben; en • Inachtnemen van de vertrouwelijkheid.
Nadere informatie Nadere informatie aangaande arbeidsgebonden psychosociale vraagstukken, waaronder stress en pesten, is verkrijgbaar op http://osha.eu.int/ew2002/. Het adres van de website van het Agentschap is http://agency.osha.eu.int. We kunnen werkgevers ondersteunen bij het opzetten van informatiebijeenkomsten voor medewerkers en leidinggevenden met landelijk prominente sprekers op dit gebied. Voor meer informatie kunt u ons bereiken op onze centrale telefoonnummers.
|