|
Spanning is vaak gezond. Te veel spanning kan echter stress en stressgebonden klachten veroorzaken. Een op de tien Nederlandse werknemers lijdt bijvoorbeeld aan burnout. Maar ook vakantiegangers en examenkandidaten vertonen psychische of fysieke klachten als de lat te hoog ligt. We onderscheiden snelle en langzame stress. 1. Langzame stress Na een paar minuten komt het langzamere stresssysteem op stoom. In de hersenen scheidt de hypothalamus (een hersenstructuur midden onderaan de hersenen) het corticotropine-releasing hormoon (CRH) uit. Dat reist door een bloedvatje een korte afstand naar de hypofyse (een hormoonproducerende klier die onderaan de hersenen hangt). De hypofyse reageert op CRH met de productie van adrenocorticotroop hormoon (ACTH). ACTH stroomt in het bloed mee en brengt in de bijnierschors de productie van glucocortico-steroïden op gang. Die beïnvloeden vele lichaamsprocessen. Het effect is afhankelijk van de grootte en de duur van de glucocortico steroïden productie. 2. Snelle stress In de eerste seconden na hevige schrik, een ongeluk, het ontwaren van een treiteraar, sturen de hersenen stresssignalen via ruggenmerg en zenuwuiteinden van het sympatisch zenuwstelsel het lichaam in. De zenuwuiteinden scheiden adrenaline en noradrenaline uit als stressveroorzakende moleculen. Het lichaam maakt zich klaar voor een vlucht-, vecht- of angstreactie. Wat er bij snelle stress gebeurd: 1. De spieren zijn klaar voor gebruik en maken opgeslagen energie vrij. 2. Bij de snelle stress- of schrikreactie ontstaat (klam) zweet en kippenvel. 3. De ademhaling versnelt, wat kan leiden tot hyperventilatie. 4. Langdurige stress geeft door voortdurende aanspanning van spieren hoofd-, nek- en rugklachten. 5. Afsluiten van de bloedtoevoer naar de hersenen kan bij een schrikreactie leiden tot duizelingen. 6. Slapeloosheid, met als logisch gevolg vermoeidheid, is een gevolg van langdurige stress. 7. De hartslag versnelt en de bloeddruk stijgt. Hartklachten kunnen het gevolg zijn van langdurige stress. 8. De bloedtoevoer naar de de darmen neemt af, het spijsverteringsstelsel wordt stilgelegd. Een droge mond is daardoor een teken van stress. Langdurige stress leidt tot maagzweren en darmverstoppingen. 9. Snelle stress wekt dikwijls een erectie op, maar chronische stress leidt tot menstruatie- en potentiestoornissen. 10. Huidaandoeningen zoals eczeem kunnen een gevolg zijn van langdurige stress Krijgt iedereen werkstress? Neen, zeker niet. Maar, waarom krijgt de ene werknemer dan wel last van werkstress en de andere niet? Louter verschillen in werkdruk zijn daarvoor geen afdoende verklaring. Stress kun je net zo goed krijgen van ónderbelasting. De werknemer wiens capaciteiten onvoldoende worden benut en die zich daardoor ondergewaardeerd voelt, kan evenzeer in de stress schieten. Dat van hard werken nog nooit iemand is doodgegaan, is een oude volkswijsheid die niet geheel van wetenschappelijke waarde gespeend blijkt te zijn. Stereotiepe verklaringen voor werkstress blijken minder houdbaar. Dat valt te concluderen uit een wetenschappelijke analyse van de Stichting Kwaliteitsbevordering Bedrijfsgezondheidszorg (SKB). Het beeld van de stresslijder, de werknemer die onder druk wordt gezet om in hoog tempo in te korte tijd werk te verrichten waarover hij weinig te vertellen heeft, verdient bijstelling, blijkt uit deze analyse. ,,De moderne stresslijder'' is een goed opgeleide professional van boven de 35. Hij zit in de file, hij werkt op kantoor. Hij kan veel zelfstandig regelen. Maar hij draagt ook veel verantwoordelijkheid voor mensen.'' Er zijn wel opmerkelijke conclusies te trekken. Bijvoorbeeld dat leeftijd en opleidingsniveau de belangrijkste bepalende factoren zijn bij het ontstaan van stress. En dat een bedrijfstak weinig zegt over stressrisico's (al vormt onderwijs ook in dit onderzoek een negatieve uitschieter). Ook blijken de verschillen tussen vrouwen en mannen gering te zijn. Wie 35 jaar is geworden en denkt nu zo ervaren te zijn dat het leven gemakkelijker zal worden, vergist zich. ,,Hoe ouder mensen worden, hoe meer verantwoordelijkheden ze krijgen. Hun werkdruk neemt alleen maar toe.'' Werkstress doet zich in het bijzonder voor in de leeftijdsgroep 35-55 jaar. Maar nog meer dan de jaren die tellen is er een verband te signaleren tussen opleiding en werkdruk. Dat wil zeggen: hoe hoger opgeleid, hoe groter de kans op werkstress. ,,De mensen die eraan lijden'' zijn degenen die moeten zorgen dat een organisatie in de running blijft: leidinggevenden, stafmensen, researchers, marketeers, professionals.'' De ketenredenering 'werkdruk leidt tot stress, leidt tot verzuim' gaat niet altijd op. De hogeropgeleiden, de leidinggevenden melden zich minder snel ziek. Dat betekent niet dat ze geen psychische klachten ontwikkelen. De eerste tijd zijn de kwaliteit van het privé-leven en de kwaliteit van het geleverde werk vermoedelijk het slachtoffer.'' Werkdruk is met goede afspraken te verminderen, maar stress kan evenzeer het gevolg zijn van meer emotionele factoren: de verhoudingen op het werk, de stijl van de leider, diens vermogen om te delegeren en te organiseren (ook ter bescherming van zichzelf), onvrede over het loon, de waardering voor prestaties, de vooruitzichten op ander werk. Luisteren en praten vormen de eerste remedie. Op het Internet vindt u diverse vragenlijsten om in te vullen. Stresstesten http://www.ggzdrenthe.nl/idx_wszt.htm http://www.intermediair.nl/index.shtml?http://www.intermediair.nl/test/stresstest/inleiding.html http://nuevenniet.hscglab.nl/flash/stressometer.html http://nuevenniet.hscglab.nl/flash/stressometer.html Work-life balansmeter http://www.worklife.nl/ Als u meerdere klachten hebt is het altijd verstandig om uw huisarts of bedrijfsarts te benaderen voor verder advies of behandeling. U kunt ook telefonisch of per email contact zoeken met een van onze deskundigen.
|